Η ΒΙΑ ΣΤΟ ΛΟΓΟ – ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ



Η ΒΙΑ ΣΤΟ ΛΟΓΟ – ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ

Δημοσιεύθηκε αρχικά στο newletter της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής 20/09/2014

Ο λόγος, αδιαμφισβήτητα, διαθέτει τεράστια δύναμη στις σχέσεις μας. Συχνά φαίνεται να μη συνειδητοποιούμε τη δύναμη του δικού μας λόγου, ενώ από την άλλη δυσκολευόμαστε να ξεχάσουμε τη δύναμη που έχει ασκήσει ο λόγος του άλλου πάνω μας. Μιλάμε εδώ για τη βία που διαπράττουμε μέσω του λόγου ή και απουσία αυτού (ψυχολογικής μορφής), πέρα από τη σωματική έκφραση της.

Αν θέλαμε να δώσουμε έναν ορισμό για την λεκτική ή μη λεκτική βία, θα λέγαμε ότι ο θύτης έχει πρόθεση να προκαλέσει μια αρνητική κατάσταση στο θύμα, με το οποίο θέλει να συσχετιστεί θετικά ή αρνητικά. Είτε θέλει να ‘συνετίσει’ τον άλλο, ώστε τα πράγματα να πάνε καλά, σύμφωνα με τα δικά του κριτήρια, είτε να τιμωρήσει, να εκτοπίσει ή και να εξοντώσει τον ‘εχθρό’.
Φαίνεται, λοιπόν, να προκύπτουν θέματα ισχύος, δηλαδή, ανάγκη για διαπροσωπική κυριαρχία και έλεγχο του άλλου. Μ’ αυτό τον τρόπο, αυτός που ασκεί τη βία εξασφαλίζει μια υποκειμενική κατάσταση ασφάλειας.
Στην έννοια αυτή περιλαμβάνεται μια μεγάλη γκάμα συμπεριφορών, ξεκινώντας από μια ελαφριά συναισθηματική πίεση μέχρι την απροκάλυπτη βλάβη σε σημαντικούς τομείς της ζωής του άλλου.

Μερικά παραδείγματα: κριτική, κατηγορίες, επίκριση, υποτίμηση, ρατσιστικά σχόλια που έχουν σχέση με τα σωματικά χαρακτηριστικά, τη μόρφωση, τη καταγωγή, ή τη προσωπική ιστορία, γελοιοποίηση, ειρωνεία, σαρκασμός. Φωνές, κραυγές, ύβρεις, λόγια αντεκδίκησης όταν το άτομο νιώθει πληγωμένο, απειλές, εκφοβισμός, πειθαναγκασμός, εριστική-προκλητική συμπεριφορά, έλλειψη ενημέρωσης ή προειδοποίησης, παραμέληση, αδιαφορία, οργισμένη σιγή – απόσυρση.
Επίσης, πλάγιες μέθοδοι και τακτικές χειρισμού, πρόκληση ενοχών, ψέματα, χαλκευμένες ιστορίες που κατατίθενται σε δημόσιες αρχές ή δημοσιεύονται μέσω διαδικτύου, έκθεση σε τρίτους, προσωπικών και απόρρητων πληροφοριών, κουτσομπολιό.
Ενδέχεται, λοιπόν, ο ένας να μην έχει ακουμπήσει (σωματικά) τον άλλο αλλά να τον έχει ‘δείρει’ άσχημα και με μακροπρόθεσμες συνέπειες.

Τέτοια συμπεριφορά φαίνεται να είναι συχνότερη απέναντι στους οικείους, εκείνους για τους οποίους υπάρχει περισσότερη αγάπη! - όπως αντίστοιχα συμβαίνει και με τη σωματική βία– ή σε άτομα που βρίσκονται σε μειονεκτικότερη κοινωνικά θέση. Ενέργεια δηλαδή εκ του ασφαλούς.
Τώρα, αν γίνουν κατανοητές οι αιτίες ύπαρξης του φαινομένου, αυτό καθίσταται περισσότερο αντιμετωπίσιμο.

Από ψυχαναλυτική σκοπιά, υπάρχει ο ισχυρισμός για ένα ‘εγώ’ με αδύναμα ψυχικά θεμέλια, εύθραυστο, με συγκρουσιακούς συγκάτοικους, αφ’ ενός την έντονη επιθυμία για επαφή και αφετέρου τον κυρίαρχο φόβο για την εγγύτητα. Ανασφαλές και συνάμα καταστροφικό, όπου η αίσθηση της δύναμης έρχεται μέσα από τη κυριαρχία του ‘εγώ’ πάνω στον άλλον, ανεξάρτητα από τις συνέπειες, και διαστροφικά ηδονιστικό, αφού ο πόνος του άλλου αποτελεί την τροφή του.

Οι ηθολόγοι ισχυρίζονται πως, σε ανθρώπους και ζώα εμπεριέχεται το μαχητικό ένστικτο. Έχουμε, δηλαδή, μια έμφυτη παρόρμηση να εκδηλώνουμε επιθετικότητα. Ακόμα κι έτσι, δεν προδιαγράφεται το πώς θα χρησιμοποιηθεί αυτή η ενέργεια, ωφέλιμα για το άτομο και το περιβάλλον του ή ωφελιμιστικά και με αντικοινωνικό τρόπο.

Πρωταρχικής σημασίας, βέβαια, αποτελεί, το πως ένα άτομο ερμηνεύει ένα ερέθισμα (πόσο απειλητικό φαίνεται να είναι) και πως αποφασίζει ν’ ανταποκριθεί, είτε παρορμητικά - αντιδρώντας, είτε κατόπιν σκέψης - δρώντας.

Ας μη διαφεύγει, λοιπόν, της αντίληψής μας ότι ο άνθρωπος είναι φύσει εγωκεντρικός, ενώ παράλληλα δεν βοηθά η δυτική μας κουλτούρα που δίνει έμφαση στον ατομικισμό παρά στη συλλογικότητα.

Έτσι υπάρχει μια φυσική τάση οι άνθρωποι πρόθυμα ν’ αναζητούν κυρίως την ανταμοιβή μέσα από τις σχέσεις, ενώ φαίνονται απρόθυμοι να αναλάβουν την ευθύνη που συνεπάγονται αλλά και το ρίσκο που αναπόσπαστα απορρέουν. Είναι πιο εύκολο και βολικό να επιθυμώ ν’ αγαπηθώ ανεπιφύλακτα άνευ όρων, αλλά δυσκολεύομαι να μάθω εγώ ν’ αγαπώ, (έργο δια βίου μάθησης).

Από την άλλη, η θεωρία της κοινωνικής μάθησης υποστηρίζει πως κάθε ανθρώπινη κοινωνική συμπεριφορά δεν είναι εγγενής αλλά μαθαίνεται μέσα από τα παρουσιαζόμενα πρότυπα.
Αξίζει να δούμε το πως ορισμένες επιρροές ζωής μπορούν να συντείνουν καταλυτικά στη διαμόρφωση συμπεριφορών.

Μια αρχική αναφορά: το κλίμα που έχει εισπράξει ένα άτομο από την οικογένειά του, καθώς και το υπόδειγμα εκδήλωσης επικοινωνίας, αγάπης, φροντίδας και ασφάλειας μεταξύ των γονιών του. Μερικοί σύντροφοι μαθαίνουν ν’ αγαπούν μέσα από το θυμό και τη πικρία, κάτι που εσωτερικεύεται από τα παιδιά που με τη σειρά τους θα το επαναλάβουν με το δικό τους τρόπο.

Κάτι άλλο που συναντούμε, ‘άφθονα’ πια, είναι οι απεικονίσεις επιθετικών και βίαιων προτύπων από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας. Οι πρωταγωνιστές, πρόσωπα δημοσιότητας, υπαρκτά ή κινηματογραφικά, με τα λόγια ή τις πράξεις τους προβάλουν ως ιδανικά, τον εκχυδαϊσμό, την παραβίαση κάθε κανόνα, την απροκάλυπτη βία, την απόκτηση χρήματος με το οποιοδήποτε μέσο και κόστος, την απαξίωση των κοινωνικών αξιών.
Υπάρχει μια στροφή προς την υποκουλτούρα βίας, οι διαφορές λύνονται το λιγότερο με φραστική βία, αλλά ενδείκνυνται κυρίως το ‘ξύλο’ και τα όπλα.
Μάλιστα, χρησιμοποιώντας τέτοια μέσα, αυτά τα ‘πρότυπα’ καταφέρνουν, να κερδίζουν αυτό που επιθυμούν, να δικαιώνονται, να διαφεύγουν της τιμωρίας, ενώ κυριαρχεί η αίσθηση ότι αποτελούν τον τύπο, του ελεύθερου και ασυμβίβαστου.

Επισημαίνεται, ακόμα, ότι έρευνες έχουν επανειλημμένα συσχετίσει την επιθετική συμπεριφορά με την παρακολούθηση τέτοιων εικόνων, όχι μόνο σε παιδιά αλλά και σε ενήλικες. Η απεικόνιση βίας ενεργοποιεί αυτόματους συνειρμούς επιθετικών σκέψεων και συναισθημάτων, χωρίς την συνειδητή επιλογή του ατόμου.
Επίσης, ο θεατής απευαισθητοποιείται σταδιακά, (χάνει το κριτήριο και την ευαισθησία του απέναντι στη βία), αφού όλα τα παραπάνω εξυγιαίνονται, (προβάλλονται ως αποδεκτά) και οι συνέπειες στα θύματα υποτιμούνται.
Η φιλοκοινωνική συμπεριφορά και η ειρηνική συμβίωση ‘στέκονται’ ακριβώς απέναντι σε τέτοιες τάσεις και συμπεριφορές. Το τελευταίο, μάλιστα, δεν αντιπροσωπεύει μια παθητική κατάσταση ηρεμίας, αλλά μια δυναμική συνθήκη συνεχούς διεργασίας.

Αυτό συνεπάγεται, να μάθουμε περισσότερα πάνω στην διαπραγμάτευση, στη διεκδίκηση που σέβεται και τον άλλον, στις κοινωνικές δεξιότητες. Ας εκφράζουμε τις προσωπικές μας σκέψεις και συναισθήματα, με ιδιαίτερη προσοχή στο τρόπο που θα διαχειριστούμε τα αρνητικά μας. Ας προάγουμε ένα δημοκρατικό τύπο αλληλεπίδρασης. Οι κοινωνικές ανταλλαγές, δηλαδή, να γίνονται σε δίκαιη και αμερόληπτη βάση, ένα ισότιμο πάρε-δώσε.

Όπως η οδήγηση στο δρόμο απαιτεί, τόσο να παίρνεις την προτεραιότητα, όσο και να τη παραχωρείς. Επίσης, όπως αντενδείκνυται, ο συνδυασμός οδήγησης και αλκοόλ, έτσι δεν λύνονται θέματα με τέτοια ‘συντροφιά’.

Ο σεβασμός και η εμπιστοσύνη αποτελούν τα θεμέλια πάνω στα οποία ανταλλάσσονται οι πληροφορίες και χτίζεται η ασφάλεια της σχέσης. Χρειάζεται διάθεση να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες του άλλου, να παράγουμε φιλία, κατανόηση, συγχώρεση.
Επιπλέον, ερευνητικά στοιχεία δείχνουν πως η διατήρηση των σχέσεων μέσα στο χρόνο είναι ανάλογη με το αίσθημα δέσμευσης που αναπτύσσουν τα μέλη κάτω από δύσκολες φάσεις ζωής αλλά και μέσα από κάθε είδους εμπειρίες, που μόνο ο χρόνος μπορεί να χαρίσει.

Ας αναζητήσουμε, λοιπόν, να εκτεθούμε, αλλά και να παράγουμε τέτοια ερεθίσματα. Το πιθανότερο είναι ότι θα προκαλέσουμε θετικές επιπτώσεις στη σωματική και τη ψυχολογική ευημερία, πρώτα τη δική μας και μετά των άλλων.
Ας προκαλέσουμε αλληλεπίδραση, οικειότητα ξεκινώντας για παράδειγμα, κουβέντα μ’ αυτούς που βλέπουμε συχνά. Ας αναζητήσουμε συμβατότητα, ίσως έχουμε κάτι κοινό να μοιραστούμε.

Ας αναπτύξουμε μεγαλύτερη ανοχή στη ματαίωση των προσδοκιών μας ή υπομονή σε περίπτωση καθυστέρησης στη λήψη ικανοποίησης.
Ας έχουμε στο μυαλό βέβαια ότι η ευθύνη για την κάλυψη του εαυτού, είναι έργο που ανήκει πρωταρχικά στον ίδιο και συμπληρωματικά στον άλλο.

Και μολονότι οι σχέσεις μας ενδέχεται να αποτελέσουν πηγή άγχους, συγχρόνως είναι ένα βέβαιο μέσο για τη μείωση του. Εξάλλου, η ανάγκη μας για φροντίδα και στενή αλληλεπίδραση είναι βιολογική και δεν αφορά μόνο τα βρέφη - όπου η έλλειψη αυτών απειλεί εν γένει την ανάπτυξη και τη ζωή τους – αλλά τον κάθε ενήλικο ανεξαρτήτου ηλικίας.

http://hac.com.gr/css/default/templates/art/newsletter.php?lng=gr&cat=44&doc=38


Αλπουχάρας, Ισπανία


ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗ ΚΡΙΣΗ

Δημοσιεύθηκε αρχικά στον επαγγελματικό κατάλογο vrisko.gr, (11880) στις 7/3/2014
http://blog.vrisko.gr/blog/2014/martios/antimetopise-tin-krisi#more-3458

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει περιέλθει σε μια φθίνουσα οικονομική κατάσταση που αναπόφευκτα φέρει μαζί και την κοινωνική υποβάθμιση. Μια κατάσταση που δεν αφορά μόνο αριθμούς που πρέπει να δοθούν σε κάποιες Αρχές αλλά πρωταρχικά επηρεάζει ανθρώπινες ζωές, άτομα, οικογένειες, ομάδες και τελικά μια χώρα. Δυστυχώς, οι περισσότεροι από μας, άλλος λιγότερο άλλος περισσότερο, αναγκαστήκαμε να βρεθούμε μπροστά σε δυσάρεστες πραγματικότητες για τις οποίες πιθανώς δεν ήμασταν έτοιμοι ν' αντιμετωπίσουμε.

Οι αντιδράσεις ποικίλουν με ακραίες εκείνες, όπου κάποιοι επέτρεψαν στη κρίση να τους σαρώσει κυριολεκτικά σαν ένα τσουνάμι. Μη μπορώντας ν' αντέξουν την απώλεια τη σχετιζόμενη με την ύλη, "αφάνισαν" τον εαυτό τους. Του επέβαλαν τη μέγιστη τιμωρία αφού δεν μπόρεσαν να φανταστούν τον εαυτό τους και την οικογένειά τους σ' ένα άλλο πλαίσιο απ' αυτό που μέχρι τότε ζούσαν.

Βέβαια κάτι πιο ύπουλο με την έννοια της ασυνείδητης επιλογής, είναι να "τιμωρούμε" κάθε μέρα τον εαυτό μας με υπερβολικές ανησυχίες και αδιέξοδα που ζητούν απαιτητικά λύσεις, τις οποίες δεν μπορούμε να βρούμε άμεσα. Λόγου χάρη, ξυπνώ μέσα στην νύχτα κι αναρωτιέμαι πως θα πληρώσω τον τάδε λογαριασμό χάνοντας ώρες σημαντικού ύπνου (σα να υπήρχε μεγαλύτερη πιθανότητα έτσι να βρω τα χρήματα).

Ευτυχώς, ο άνθρωπος είναι επιδεκτικός παιδείας καθ' όλη την πορεία του, με την προϋπόθεση βέβαια ότι το επιθυμεί.
Ένα πολυχρηστικό εργαλείο ζωής που έχω δει να δουλεύει τόσο σε προσωπικό αλλά κυρίως σε θεραπευτικό πεδίο είναι το να εκφράζομαι. Δηλαδή να νιώθω ότι μπορώ να πω αυτό που βιώνω χωρίς λογοκρισία, να είμαι αποδεκτός/η και στο τέλος να μένω με την αίσθηση ότι ο άλλος με ακούει πραγματικά. Καλό είναι ν' αναζητούμε τέτοιου είδους επικοινωνία και να γινόμαστε τέτοιου είδους ακροατές.
Επίσης ακραία τάση, είναι να μιλούμε μόνο για τα εν λόγω προβλήματα "βαμμένοι" στην αρνητική συναισθηματικότητα. Σαν ένα ντόμινο το ένα βάσανο διαδέχεται το άλλο κι η καθημερινότητα φαίνεται να κυλά μ' ένα σκεπτικό φαύλου κύκλου.

Μέτρα ανακούφισης

Μια πολύ απλή άσκηση καταρχάς:
Στο τέλος της ημέρας αλλά και στο τέλος της εβδομάδας σκέψου και καλύτερα γράψε τι θετικό βίωσες, με βάση τα δικά σου δεδομένα. Ο βαθμός επιτυχίας σου θα μεγαλώνει όσο περισσότερο αναγνωρίζεις και εκτιμάς μικρές πτυχές ζωής τόσο διαφορετικές, όπως από το να δεις έναν υπέροχο ουρανό μέχρι το ότι 'αγκαλιάστες με το παιδί σου' (κι αυτό ήταν θαυμάσιο) ή ότι είχες ένα ξεκούραστο ύπνο. Πραγματικά, τίποτα δεν είναι δεδομένο και δεν υπάρχει εγγύηση για κανέναν ότι αυτό που ζει σήμερα θα το ζήσει και αύριο.

Από την άλλη, οι άνθρωποι τείνουμε ν' αντιμετωπίζουμε καλύτερα ένα πρόβλημα, όταν αισθανόμαστε ότι έχουμε ένα βαθμό υποκειμενικού ελέγχου πάνω του παρά, όταν είμαστε έρμαιό του. Έχει σημασία, λοιπόν, αν αξιολογούμε τη τρέχουσα οικονομική μας κατάσταση, σαν απειλή που δεν μπορούμε ν' αντιμετωπίσουμε ή σαν πρόκληση που η ζωή μας καλεί να διαχειριστούμε. 
Ενίοτε και παραδόξως, αποκτούμε καλύτερο έλεγχο της ζωής μας, όταν απαλλαχτούμε από την ανάγκη μας για έλεγχο πάνω σε γεγονότα. Η φυσική μας τάση, συμβατή με την ανθρώπινη επιβίωση είναι να επιζητούμε την ασφάλεια, όμως το να επιδιώκουμε πιεστικά την εξασφάλιση, μόνο πηγή άγχους και μόνιμης ανασφάλειας μπορεί να γίνει.

Αντί αυτού, όσο μεγαλύτερη δέσμευση επιδεικνύουμε στη ζωή, ικανότητα ν' αναλαμβάνουμε τα καθήκοντα και τις αντιξοότητες που μας προστάζει το παρόν, όσο πιο αποφασισμένοι είμαστε ν' αποδεχόμαστε τις καταστάσεις, όπως είναι κι όχι όπως θα θέλαμε να είναι, τόσο αποτελεσματικότερα σχέδια δράσης θα διαπραγματευτούμε και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο. 
Διώχνουμε το φόβο που προξενεί η περιρρέουσα αβεβαιότητα των προσωπικών ή κοινωνικών περιστάσεων, αναζητώντας ευκαιρίες για ανάπτυξη, καθώς και τρόπους ν' εξισορροπούμε τις καταστάσεις που δεν αλλάζουν, αποφεύγοντας να βυθιστούμε στην αυτολύπηση.

Εξάλλου αν αναλογιστούμε επί της ουσίας ότι η αξία ενός ανθρώπου δεν ορίζεται από αυτά που κατέχει αλλά απ' αυτά που υιοθετεί και δημιουργεί μέσα του κι εδώ ο πλούτος έχει άλλα ζύγια.
Βέβαια, μπορούμε να επιλέξουμε το νόημα της ζωή μας να έρχεται μέσα από μια μόνο οδό. Τι θα συμβεί όμως, όταν αυτή γκρεμίζεται; Ευτυχώς η ανθρώπινη φύση κι εμπειρία εκφράζεται πολυδιάστατα και είναι σημαντικό ο καθένας να βρίσκει τους δικούς του τρόπους αυτορύθμισης και αυτοέκφρασης που τον προάγουν τόσο στην υγεία (σωματική - ψυχική) όσο και στη ζωή. 
Αυτό είναι δυνατό να περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος επιλογών, ανάλογα το άτομο και τη ζωή του, όπως επένδυση χρόνου στην οικογένεια, στις φιλίες, ή σ' ένα νέο επαγγελματικό πεδίο, σ' ένα χόμπι, στην άσκηση ή στη χαλάρωση.

Εν τέλει, αν η ικανοποίηση είναι η τροφή της ψυχής, είναι καλό να μη συλλέγεται πολύ δύσκολα ούτε ν' αποτελείται μόνο από ένα "καρπό" ακόμα κι αν υπάρχει ο ισχυρισμός ότι αυτός είναι ο καλύτερος.


Διορατικότητα

... να ουρλιάζουν τα μάτια σου
όταν δεν τη βλέπεις
κι όταν κοντά σου είναι
να επαναστατούν τα θέλω σου..

Μ. Α. Φραγκούλης

Προσωπικά στοιχεία

Με οδηγό την έντονη επιθυμία για ανακούφιση του ψυχικού πόνου και περαιτέρω κατανόηση της ανθρώπινης ψυχής, αποφάσισα να ασχοληθώ μ’ αυτό το επάγγελμα. 
Σπούδασα σε δύο ιδιωτικές σχολές, Chette College και Athens Synthesis Centre, κοινωνική εργασία και συνθετική συμβουλευτική ψυχοθεραπεία αντίστοιχα.

Από το 2005 ασχολούμαι με την συμβουλευτική ζεύγους, την ατομική και την ομαδική θεραπεία, ενώ από το 2010 διατηρώ ιδιωτικό γραφείο στη Ν. Ιωνία.

Είμαι τακτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Συμβουλευτικής καθώς και της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Συμβουλευτικής.

Από το 2015 προσφέρω εθελοντικά τις υπηρεσίες μου στο σύλλογο 'Ατραπός' Κηφισιάς, κοινωνική οικονομία, ποιότητα ζωής, αλληλεγγύη (www.atrkif.gr)
Από το 2007 προσφέρω εθελοντικά τις υπηρεσίες μου στο σύλλογο προστασίας αγέννητου παιδιού ‘Η αγκαλιά’ (www.agalia.org.gr).

Ενημερώνομαι συνεχώς στον αναπτυσσόμενο χώρο της ψυχοθεραπείας, μέσω σεμιναρίων και διαρκή προσωπική ανάπτυξη.
Επίσης, συνεργάζομαι με ψυχίατρο και διατηρώ την εποπτεία των περιστατικών μου.


Αρθρογραφία / διαλέξεις

-  Άρθρο "Τα 'μάτια' τα δικά σου, τα 'μάτια' τα δικά μου"
Μέρος του άρθρου δημοσιεύθηκε αρχικά στη τοπική εφημερίδα "Έκφραση" 16/11/2017
http://www.ekfrasi.net/full_product.php?prod_id=16593

- Διάλεξη "Σημεία που προάγουν την επικοινωνία και τονώνουν τις σχέσεις οικειότητας"
 Πολιτιστικός Περιβαλλοντικός Σύλλογος 'Δρυάδες' 21/09/2017

-  Άρθρο "Συγκρίνοντας, μαθαίνοντας, ισορροπώντας"
δημοσιεύθηκε 30/03/2017 στο e-psychology.gr Η πύλη της Ψυχολογίας
https://www.e-psychology.gr/personality/2472-sigkrinontas-mathainontas-isorropontas.html

-  Άρθρο "Μερικοί πρακτικοί τρόποι για να καταστρέφετε τις σχέσεις σας"
δημοσιεύθηκε 07/11/2016 στο e-psychology.gr Η πύλη της Ψυχολογίας
https://www.e-psychology.gr/relations-sexual-disorders/2040-praktikoi-tropoi-katastrefete-scheseis.html

-  Άρθρο "Η πορεία προς τις διακρίσεις και το φανατισμό" 

δημοσιεύθηκε 23/06/2016 στο e-psychology.gr Η πύλη της Ψυχολογίας
http://www.e-psychology.gr/diafora-themata-psychologias/1782-i-poreia-pros-tis-diakriseis-kai-ton-fanatismo.html

- Διάλεξη «Λόγοι έκφρασης σωματικής και λεκτικής βίας – Τρόποι ειρηνικής συμβίωσης»
 1ο ΕΠΑΛ Διονύσου ‘Ζήνων’10/3/2016

Επίσης,

«Ψυχικές διαταραχές κατά DSM Μετάφραση και επιλογή από την αγγλική έκδοση 2013. Ανάρτηση στη ιστοσελίδα μου
http://intusvita.blogspot.gr/2015/12/blog-post_2.html