Αφιερωμένο σε όλους τους φροντιστές ηλικιωμένων και νοσούντων, συγγενείς ή εργαζόμενους, που κρατούν ζωντανή την ανθρωπιά μας

Ιανουάριος 2026

Κάποτε ένας φοιτητής ρώτησε τη Margaret Mead (διάσημη ανθρωπολόγο) ποιο θεωρεί το πρώτο σημάδι πολιτισμού σε έναν αρχαιολογικό χώρο. Πολλοί θα περίμεναν να ακούσουν για πήλινα αγγεία, εργαλεία κυνηγιού ή θρησκευτικά αντικείμενα. Εκείνη όμως απάντησε: «Ένα επουλωμένο μηριαίο οστό!» (Mead, όπως αναφέρεται στη Byock, 2012).

Στο ζωικό βασίλειο, ένα σπασμένο πόδι αποτελεί καταδίκη σε θάνατο. Αν δεν μπορείς να τρέξεις για να βρεις τροφή, να πιείς νερό ή να ξεφύγεις από τους θηρευτές σου, η φύση σε προσπερνά.

Ένα επουλωμένο ανθρώπινο μηριαίο οστό, όμως, διηγείται μια διαφορετική ιστορία: σημαίνει ότι κάποιος άλλος, σταμάτησε για να σε βοηθήσει, σε μετέφερε σε ασφαλές μέρος, σε φρόντισε και σου έδωσε τροφή για τους μήνες που χρειάστηκαν για να δέσει το κόκκαλο.

Αυτή ακριβώς η πράξη είναι που μας καθιστά ανθρώπους. Η φροντίδα των αδυνάμων δεν είναι απλώς μια ιατρική πράξη ή ένα τυπικό καθήκον, είναι το ειδοποιό γνώρισμα του ανθρώπινου πολιτισμού.

Ενώ στη φύση κυριαρχεί ο "νόμος του ισχυροτέρου" (φυσική επιλογή) ο πολιτισμός μας οικοδομήθηκε πάνω στην ακριβώς αντίθετη αρχή, την προστασία του αδύναμου (θέση στην οποία, αργά ή γρήγορα, είναι νομοτελειακό ότι, με κάποιο τρόπο, θα βρεθούμε όλοι μας).

Είναι η απόφαση να επενδύσουμε πόρους, υλικούς, αλλά κυρίως ψυχικούς, εκεί που δεν υπάρχει πλέον «παραγωγικότητα», αλλά υπάρχει μόνο ανάγκη.

Στο τέλος της ζωής, η φροντίδα δεν είναι μια υποχώρηση μπροστά στον θάνατο, αλλά η ύψιστη πράξη ανθρωπιάς και πολιτισμού. Επιβεβαιώνεται έτσι πως η αξία της ανθρώπινης ύπαρξης παραμένει αλώβητη μέχρι την τελευταία της πνοή, μια οριστική νίκη απέναντι στη λήθη και την εγκατάλειψη.

Ηλιοπούλου Τέτα

Σύμβουλος ψυχικής υγείας

τηλ. 211-4068113

Byock, I. (2012). The Best Care Possible: A Physician's Quest to Transform Care Through the End of Life. Avery.